Taşıma faaliyetleri, ekonomik ve güvenli bir şekilde yürütülmesi gereken, kamu yararı ile doğrudan ilişkili hizmetlerdir. Bu faaliyetler sırasında taşıyıcının sorumluluğu, hem özel hukuk hem de kamu hukuku açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmada, kargo taşımacılığında taşıyıcının gönderenlere karşı sorumluluğu ile kamu düzeni bakımından doğan sorumlulukları, yargı kararları ve ilgili mevzuat çerçevesinde incelenmektedir.
Taşıma faaliyetleri; ekonomik, hızlı, güvenli ve çevreye duyarlı bir şekilde yürütülmesi gereken hizmetlerdir. Bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde hem bireysel menfaatler hem de kamu yararı gözetilmelidir. Taşıma sürecinde ortaya çıkabilecek zararlar, taşıyıcının hukuki sorumluluğunu gündeme getirmektedir.
Taşıyıcı, kendisine teslim edilen kargoyu, taşıma sözleşmesinde belirlenen süre içerisinde; süre belirlenmemişse makul süre içinde, sağlam ve eksiksiz olarak alıcısına teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde düzenlenen taşıma sözleşmesinin temel unsurudur.
Taşıyıcı, kargonun teslim alındığı andan alıcıya teslim edildiği ana kadar geçen sürede meydana gelen tüm zararlardan sorumludur. Bu sorumluluk, yalnızca kendi fiillerini değil, çalışanlarının ve üçüncü kişilerin eylemlerini de kapsamaktadır.
Taşıma süresinin sözleşmede belirlenmemiş olması halinde, süre “basiretli bir taşıyıcı” ölçütüne göre belirlenir. Bu ilke, Yargıtay kararlarında da vurgulanmış olup, her somut olayın koşullarına göre değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Gecikmeli teslim durumunda taşıyıcının sorumluluğu “ağırlaştırılmış özen sorumluluğu” niteliğindedir. Bu nedenle taşıyıcı, çalışanlarının kusurundan doğan gecikmelerden de sorumlu tutulur.
Kargonun kaybolması veya hasar görmesi halinde, zararın tespiti ve nedenlerinin araştırılması gerekmektedir. Taşıyıcı, kargonun gerçek değeri üzerinden sorumludur. Çalışanların ağır kusuru söz konusu olduğunda, sözleşmede belirlenen sorumluluk limitleri aşılabilir.
Ayrıca, Türk Borçlar Kanunu kapsamında, gerekli şartların oluşması halinde manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir.
Taşıyıcı, meydana gelen zarardan sorumlu olmadığını ispat etmekle yükümlüdür. Bu durum, taşıyıcının kusursuzluğunu kanıtlama yükümlülüğü altında olduğunu göstermektedir. Yargı içtihatlarında da taşıyıcının, kargonun teslim alındığı andan teslimine kadar geçen süreçte oluşan zararın tamamından sorumlu olduğu kabul edilmektedir.
Taşıma sırasında bir gönderiye ait kargonun diğer gönderilere zarar vermesi halinde de taşıyıcı sorumlu tutulur. Bu nedenle taşıyıcı, teslim aldığı kargoların ambalajını ve uygunluğunu kontrol etmekle yükümlüdür.
Örneğin, ambalajı yetersiz bir sıvı ürünün sızdırma yaparak diğer kargolara zarar vermesi durumunda, zarar gören taraflara karşı taşıyıcı sorumlu olur. Ancak taşıyıcı, ödediği tazminatı kusurlu çalışanlara veya göndericiye rücu edebilir.
Kargo içeriğinin suç teşkil etmesi (örneğin uyuşturucu, silah veya kaçak eşya) halinde, taşıyıcı çalışanlarının bu durumu bilerek taşımaya iştirak etmeleri durumunda cezai sorumluluk doğar. Bu husus, Türk Ceza Kanunu kapsamında değerlendirilmektedir.
Eğer taşıyıcı çalışanı kargonun suç unsuru içerdiğini bilmiyorsa, kural olarak cezai sorumluluktan kurtulur. Ancak bu durumda göndericinin kimlik bilgilerinin doğru şekilde alınması zorunludur.
Kargo gönderiminde göndericinin kimlik bilgilerinin alınması, taşıyıcının temel yükümlülüklerinden biridir. Şüpheli içeriklerin tespiti halinde ilgili kolluk kuvvetlerine bildirim yapılmalıdır. Ayrıca yurtdışından gelen gönderilerde menşe belgelerinin kontrol edilmesi gerekmektedir.
Taşıyıcı; uygun araç, nitelikli sürücü ve teknik yeterliliğe sahip ekipman kullanmak zorundadır. Bu kapsamda;
• Sürücü belgelerinin kontrol edilmesi
• Araçların teknik yeterliliğinin sağlanması
• Zorunlu sigortaların yaptırılması
• Yeterli sayıda personel bulundurulması
gibi yükümlülükler yerine getirilmelidir. Bu yükümlülükler, Karayolu Taşıma Kanunu kapsamında düzenlenmiştir.
Doğal afetler, kazalar veya beklenmeyen durumlar nedeniyle taşımanın gecikmesi halinde, taşıyıcı mümkünse alternatif güzergâh kullanarak taşımayı tamamlamakla yükümlüdür. Aksi durumda eşyanın çıkış noktasına iadesi söz konusu olabilir.
Bu tür durumlarda, eşya sahibinin hakları saklı olup taşıyıcı ek bir ücret talep edemez.
Taşıyıcılar, çevreyi koruma ve insan sağlığını gözetme yükümlülüğü altındadır. Ayrıca sürücülerin trafik ceza puanlarının düzenli olarak takip edilmesi ve gerekli eğitimlerin verilmesi gerekmektedir.
Kargo taşımacılığında taşıyıcının sorumluluğu, hem özel hukuk hem de kamu hukuku bakımından geniş kapsamlıdır. Taşıyıcı, kargonun teslim alınmasından teslimine kadar geçen süreçte meydana gelen zararlardan kural olarak sorumludur. Bunun yanında kamu düzenine ilişkin yükümlülükler de taşıyıcının dikkat ve özen borcunu artırmaktadır.
Bu nedenle taşıyıcıların, hukuki sorumluluklarını yerine getirebilmek adına etkin bir denetim mekanizması kurmaları, çalışanlarını bilinçlendirmeleri ve mevzuata uygun hareket etmeleri büyük önem taşımaktadır.
Hakkımızda
